Sơ sinh & bé
Sharenting Là Gì? Ranh Giới Khi Khoe Con
Sharenting là từ ghép giữa “share” (chia sẻ) và “parenting” (làm cha mẹ), dùng để chỉ việc ba mẹ đăng tải hình ảnh, video và câu chuyện về con mình lên mạng xã hội. Từ này xuất hiện khi mạng xã hội trở thành nơi ba mẹ kể chuyện nuôi con hằng ngày, và đến nay nó đã thành một nếp sinh hoạt quen thuộc của gần như mọi gia đình có con nhỏ. Chúng tôi làm nghề ảnh qua ba thế hệ trong gia đình, từ năm 1987 đến nay, nên nhìn rất rõ sự chuyển dịch: ngày trước ba mẹ khoe con bằng cuốn album đặt trên bàn nước, bây giờ ba mẹ khoe con bằng một bài đăng có thể chạm tới hàng trăm người trong vài phút.
Bài viết này không phán xét ai. Chúng tôi chỉ muốn giúp ba mẹ hiểu sharenting thực chất là gì, vì sao nó hấp dẫn đến vậy, chỗ nào cần cẩn trọng, và cách chia sẻ có chừng mực mà vẫn giữ trọn kỷ niệm của con.
Sharenting là gì và vì sao từ này ngày càng được nhắc nhiều?
Hiểu gọn nhất, sharenting là hành vi ba mẹ chia sẻ nội dung về con lên không gian mạng. Nó bao gồm nhiều dạng: một tấm ảnh con vừa ngủ dậy, một đoạn video con tập đi, một dòng trạng thái kể chuyện con hôm nay nói câu gì buồn cười, một album đầy đủ của buổi thôi nôi. Tất cả đều nằm trong khái niệm sharenting.
Từ này được nhắc nhiều hơn trong vài năm gần đây vì hai lý do song song. Lý do thứ nhất là khối lượng: lượng hình ảnh trẻ em xuất hiện trên mạng ngày càng lớn, và phần lớn do chính ba mẹ đăng chứ không phải do ai khác. Lý do thứ hai là nhận thức: ba mẹ bắt đầu đặt câu hỏi về quyền riêng tư của con, về việc con sẽ nghĩ gì khi lớn lên và nhìn lại những gì ba mẹ đã đăng.
Một điểm quan trọng cần nói rõ ngay từ đầu: sharenting tự nó không phải điều xấu. Nó là cách người làm cha mẹ thời nay kết nối với nhau, giữ liên lạc với người thân ở xa, và lưu lại hành trình lớn lên của con. Vấn đề chỉ nằm ở mức độ và cách làm. Cùng một hành vi, nếu có chọn lọc thì thành kho kỷ niệm quý, nếu buông thả thì thành rủi ro.
Vì sao ba mẹ thích khoe con đến vậy?
Hiểu động cơ giúp ba mẹ điều chỉnh dễ hơn nhiều so với việc tự trách mình. Qua nhiều năm tiếp xúc với các gia đình đến studio, chúng tôi thấy sharenting thường xuất phát từ bốn nhu cầu rất chính đáng.
- Nhu cầu chia sẻ niềm vui. Con làm được điều mới, ba mẹ vui và muốn có người vui cùng. Đây là bản năng, không cần sửa.
- Nhu cầu kết nối với người thân ở xa. Ông bà ở quê, cô chú đi làm xa, một tấm ảnh thay được cả cuộc gọi.
- Nhu cầu lưu giữ. Nhiều ba mẹ coi trang cá nhân như cuốn nhật ký, đăng lên để sau này lần lại theo mốc thời gian.
- Nhu cầu được công nhận. Nuôi con là việc vất vả và ít ai thấy. Một bài đăng được nhiều người khen là chút an ủi rất thật.
Bốn nhu cầu này đều lành mạnh. Vấn đề nằm ở chỗ mạng xã hội được thiết kế để khuyến khích đăng nhiều hơn, và ba mẹ dễ trượt từ chia sẻ sang phơi bày mà không nhận ra ranh giới. Nói cách khác, sharenting bắt đầu từ tình thương nhưng cần một cái phanh do chính ba mẹ đặt.
Mặt được của sharenting mà ít ai nói tới
Nhiều bài viết về sharenting chỉ nói mặt tiêu cực, khiến ba mẹ đăng gì cũng thấy áy náy. Chúng tôi nghĩ như vậy là thiếu công bằng, vì mặt được của nó rất rõ ràng.
Thứ nhất, nó giữ được sợi dây gia đình. Ông bà ở xa nhìn thấy cháu mỗi tuần, cảm giác gần gũi được duy trì dù không sống chung. Với những gia đình có người thân đi làm ăn xa, đây là giá trị không thay thế được.
Thứ hai, nó tạo ra một dòng thời gian tự nhiên. Nhiều ba mẹ nhờ thói quen đăng đều mà giờ có thể lần lại từng tháng tuổi của con. Trào lưu “ngày ấy bây giờ”, tức là ghép hai tấm ảnh cùng một bối cảnh cách nhau vài năm để thấy con lớn lên, sống được chính là nhờ kho ảnh mà sharenting tích luỹ. Sức hút của trào lưu này nằm ở sự đối lập giữa hai thời điểm, kiểu cảm giác mới ngày nào con còn khóc đòi bế mà giờ đã tự đeo cặp.
Thứ ba, nó tạo cộng đồng hỗ trợ. Ba mẹ lần đầu nuôi con học được rất nhiều từ những gia đình khác, từ chuyện ăn dặm tới chuyện chọn giày cho bé tập đi. Phần lớn kiến thức đó lan truyền qua chính các bài đăng dạng sharenting.
Mặt cần cẩn trọng: ba điều ba mẹ nên biết trước
Đã nói mặt được thì cũng phải nói thẳng mặt cần cẩn trọng. Có ba điểm chúng tôi cho là đáng lưu tâm nhất khi bàn về sharenting.
Một là con không được hỏi ý kiến. Người đăng là ba mẹ, người mang tấm ảnh theo suốt đời là con. Một đứa trẻ ba tuổi không thể đồng ý hay từ chối, nhưng năm mười ba tuổi thì có thể rất khó chịu khi thấy những gì đã được đăng. Khoảng lệch này là lõi của mọi tranh luận về sharenting.
Hai là thông tin phụ đi kèm tấm ảnh. Tên trường trên áo, số nhà sau lưng con, biển số xe trong sân, toạ độ ghi âm thầm trong file ảnh. Đăng lẻ thì không sao, nhưng đăng đều đặn nhiều năm thì các mảnh thông tin đó ghép lại thành một hồ sơ khá đầy đủ. Chúng tôi đã viết riêng một bài hướng dẫn từng bước tại 7 nguyên tắc an toàn khi đăng ảnh con lên mạng, ba mẹ nên đọc kèm.
Ba là nội dung không thực sự biến mất. Đã đăng thì có thể bị chụp lại màn hình, bị tải về, bị đăng lại ở nơi khác. Gỡ bài gốc không đồng nghĩa với gỡ sạch. Đây là lý do nguyên tắc vàng của sharenting là cân nhắc trước khi đăng, chứ không phải sửa sai sau khi đăng.
Thêm một bối cảnh thực tế ba mẹ nên nắm: từ ngày 01/7/2026, tài khoản mạng xã hội dành cho trẻ dưới 16 tuổi cần được đăng ký bằng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ, và cha mẹ có trách nhiệm giám sát nội dung con đăng tải, chia sẻ. Chúng tôi nêu thông tin này một cách trung lập để ba mẹ biết mà chủ động, và cũng là dịp hợp lý để cả nhà ngồi lại thống nhất nếp chia sẻ hình ảnh của con.
Ranh giới nằm ở đâu? Bốn câu hỏi tự kiểm trước khi đăng
Thay vì đặt ra một danh sách cấm dài dằng dặc, chúng tôi gợi ý ba mẹ dùng bốn câu hỏi ngắn. Trả lời xong bốn câu này trong mười giây là đủ để biết bài đăng có nằm trong vùng sharenting lành mạnh hay không.
- Mười lăm năm nữa con nhìn lại có thấy vui không? Nếu không chắc, để tấm ảnh đó trong album riêng.
- Tấm này có tiết lộ con ở đâu, học ở đâu, đi lối nào không? Nếu có, cắt khung hoặc bỏ qua.
- Ai sẽ nhìn thấy bài này? Nếu câu trả lời là “ai cũng thấy”, hãy đổi phạm vi về bạn bè hoặc nhóm kín.
- Mình đăng vì con hay vì mình? Câu này khó nhất nhưng trung thực nhất.
Bốn câu hỏi này chính là cái phanh mà chúng tôi nói ở phần trên. Chúng không cấm ba mẹ chia sẻ, chỉ làm chậm lại vài giây, và vài giây đó thường đủ để lọc ra những bài đăng lẽ ra không nên có.
Bảng đối chiếu: sharenting có chừng mực và sharenting quá đà
| Tình huống | Chia sẻ có chừng mực | Chia sẻ quá đà |
|---|---|---|
| Phạm vi người xem | Bạn bè hoặc nhóm kín gia đình | Công khai cho tất cả mọi người |
| Trang phục của bé | Kín đáo, gọn gàng, không logo trường | Bé chưa mặc đồ, hoặc đồng phục thấy rõ tên trường |
| Thời điểm đăng | Đăng sau khi cả nhà đã rời khỏi nơi đó | Gắn thẻ địa điểm ngay lúc con còn ở đó |
| Tần suất | Vài bài mỗi tháng, chọn khoảnh khắc đáng nhớ | Đăng gần như mỗi ngày, kể cả chuyện sinh hoạt riêng tư |
| Nội dung câu chuyện | Khoảnh khắc vui, cột mốc lớn lên | Con ốm, con khóc, con bị phạt, con xấu hổ |
| Ý kiến của con | Có hỏi khi con đã đủ lớn để trả lời | Không bao giờ hỏi |
Cách chia sẻ có chừng mực mà vẫn lưu được kỷ niệm
Điều nhiều ba mẹ lo nhất khi nghe nói về sharenting là sợ phải từ bỏ hoàn toàn thói quen chia sẻ. Không cần như vậy. Có ba cách thay thế rất hiệu quả mà các gia đình đến studio chúng tôi đang dùng.
Cách một: nhóm kín gia đình. Lập một nhóm chỉ có ông bà, cô dì chú bác và vài người bạn thân, rồi dồn toàn bộ ảnh của con vào đó. Ông bà vẫn xem cháu mỗi ngày, ba mẹ vẫn được khoe, mà tấm ảnh không đi ra ngoài vòng tròn quen biết. Đây là cách chuyển sharenting từ không gian mở sang không gian đóng mà gần như không mất gì.
Cách hai: album in. Một cuốn album đặt trên kệ không cần mật khẩu, không sợ tài khoản bị khoá, không phụ thuộc vào bất kỳ nền tảng nào. Khách tới nhà lật xem, con lớn lên cũng tự lật. Nhiều gia đình sau khi làm album ảnh cho bé đã giảm hẳn nhu cầu đăng bài, vì cảm giác được ngắm và được khoe đã được đáp ứng theo cách bền hơn.
Cách ba: kho riêng có tổ chức. Thay vì dùng trang cá nhân làm nhật ký, ba mẹ lập một kho ảnh riêng chia theo năm và theo sự kiện. Cách làm chi tiết chúng tôi đã trình bày trong bài lưu trữ ảnh gia đình theo nguyên tắc ba bản sao. Kho riêng vừa an toàn hơn, vừa giữ được chất lượng file gốc để in khổ lớn sau này.
Ba mẹ muốn tham khảo thêm tài liệu tiếng Anh về an toàn trực tuyến cho trẻ có thể xem trang của Internet Matters.
Nói chuyện với con và với cả nhà về việc này thế nào?
Sharenting không phải chuyện của riêng ba mẹ. Ông bà, cô dì, anh chị họ đều có thể đăng ảnh của bé. Vì vậy bước quan trọng nhất là thống nhất trong nhà, và không cần trịnh trọng. Một câu trong bữa cơm là đủ: nhà mình thống nhất ảnh của bé để ba mẹ đăng, ai muốn đăng thì hỏi trước.
Với con, cách nói tuỳ độ tuổi. Từ khoảng bốn tuổi, ba mẹ đưa điện thoại cho con xem tấm ảnh và hỏi có cho đăng cho ông bà xem không. Con gật thì đăng, con lắc thì thôi. Việc nhỏ này dạy con rằng hình ảnh của con thuộc về con, và đó là bài học sẽ theo con khi con tự dùng mạng xã hội sau này.
Với con lớn hơn, ba mẹ có thể giải thích rằng nội dung đã đăng thì rất khó gỡ sạch. Khi con hiểu, con sẽ tự cẩn thận. Và khi cả nhà cùng một nếp, sharenting trở thành quyết định chung chứ không còn là chuyện riêng của người lớn.
Câu hỏi ba mẹ hay gửi cho chúng tôi
Sharenting có phải là điều xấu cần tránh hoàn toàn không?
Không. Đây là cách kết nối rất tự nhiên của gia đình thời nay. Điều cần điều chỉnh là mức độ và cách làm: thu hẹp người xem, chọn lọc nội dung, tránh lộ thông tin nhận dạng. Làm được ba điều đó thì ba mẹ cứ chia sẻ thoải mái.
Bao nhiêu bài một tháng thì gọi là vừa phải?
Không có con số chuẩn cho mọi gia đình. Thay vì đếm số bài, ba mẹ nên dùng tiêu chí chất lượng: mỗi bài đăng nên gắn với một khoảnh khắc đáng nhớ chứ không phải chuyện sinh hoạt thường ngày của con.
Đăng vào nhóm kín thì có cần cẩn thận nữa không?
Vẫn cần. Nhóm kín giảm rủi ro rất nhiều nhưng thành viên vẫn có thể chụp lại màn hình. Nguyên tắc không đăng ảnh bé không mặc đồ và không lộ tên trường nên giữ nguyên kể cả trong nhóm gia đình.
Ông bà đăng ảnh cháu công khai thì nên nói thế nào cho khéo?
Nên nói từ phía an toàn của cháu chứ không phải từ phía đúng sai của ông bà. Ví dụ nhờ ông bà đừng ghi tên trường vì sợ người lạ biết cháu học ở đâu. Cách nói này dễ được đồng thuận hơn nhiều so với việc yêu cầu ngừng đăng.
Ảnh chụp ở studio có phù hợp để chia sẻ hơn ảnh tự chụp không?
Thường là phù hợp hơn, vì phông nền sạch, trang phục được chọn kỹ, không có giấy tờ hay đồ đạc riêng tư lọt vào khung. Ba mẹ cũng nhận được file gốc chất lượng cao để lưu và bản nhẹ hơn để chia sẻ, nên khâu kiểm tra trước khi đăng nhẹ nhàng hơn nhiều.
Kết luận
Sharenting không phải kẻ xấu cần tránh, cũng không phải thói quen vô hại cần bỏ mặc. Nó là một phần đời sống gia đình thời nay, và như mọi thói quen khác, nó cần một chút kỷ luật để trở nên lành mạnh. Ba mẹ hãy giữ bốn câu hỏi tự kiểm trước khi đăng, chuyển phần lớn ảnh vào nhóm kín gia đình, in ra giấy những khoảnh khắc đáng giữ nhất, và thống nhất nếp chia sẻ với cả nhà. Khoe con là quyền của ba mẹ, giữ an toàn cho con là trách nhiệm của ba mẹ. Hai điều đó hoàn toàn có thể đi cùng nhau.
Ba mẹ muốn chụp cho con? NHƯ Photo nhận chụp ảnh cho bé tại Tân An, Tây Ninh — studio hơn hai chục bối cảnh, ekip quen bắt nhịp con nên buổi chụp nhẹ nhàng cho cả nhà. Nhắn Zalo OA NHƯ Photo kèm tuổi con, Như gợi ý concept hợp với con rồi mình giữ lịch.
Cần tư vấn concept & báo giá cho buổi chụp của bạn?
Nhắn tin đặt lịch